Elk seizoen op het juiste moment
De teeltkalender van tomaat.
Bekijk wanneer je aan de slag kunt en wanneer je resultaat mag verwachten. De periodes zijn een richtlijn: ras, weer en standplaats bepalen de precieze timing.
- Zaaien onder glas
- begin maart – eind april
- Zaaien / planten in volle grond
- eind mei – eind juni
- Oogsten
- begin juli – eind oktober
Elk vakje staat voor een halve maand. Schuif de kalender opzij op een klein scherm.
Meer uitleg: Voorjaar in de moestuin.
Een goede start
Tomaat zaaien en planten.
De tomaat is één van de meest geteelde vruchtgewassen in de moestuin. Van kleine cherrytomaten tot stevige vleestomaten: hoewel de rassen sterk verschillen in smaak, vorm en groeikracht, is de basis van de teelt grotendeels gelijk. Tomaten houden van warmte, veel licht en een stabiel groeiklimaat. Wie zorgt voor regelmaat in watergift en voeding, kan rekenen op een langdurige en rijke oogst.
Voorzaaien
Tomaten worden vrijwel altijd voorgezaaid. Zaai in maart of april binnenshuis of onder glas, bij een constante temperatuur tussen 18 en 22°C. Zaai de zaden oppervlakkig in vochtige zaaigrond en dek ze licht af. De kieming vindt doorgaans plaats binnen 7 tot 14 dagen.
Na het verschijnen van de eerste echte blaadjes worden de zaailingen verspeend in individuele potjes. Zet ze licht maar niet te koud, zodat ze compact en stevig doorgroeien. Plant buiten uit vanaf half mei tot eind juni, als er geen vorst meer dreigt. Hard de planten eerst af en wacht tot de buitentemperaturen stabiel boven de 10–12°C liggen.
Uitplanten: kies het juiste groeitype
Tomaten verschillen sterk in groeivorm. De plantafstand is daarom afhankelijk van het type.
Stamtomaten (doorgroeiend)
- Plantafstand: ± 50 cm
- Rijafstand: 70–80 cm
- Vereisen ondersteuning en regelmatige snoei (dieven)
Struik- of bossige tomaten
- Plantafstand: 60–70 cm
- Rijafstand: 70–80 cm
- Groeien compacter en vragen minder snoei
Dwerg- en compacte tomaten
- Plantafstand: 40–45 cm
- Rijafstand: 60–70 cm
- Geschikt voor potten of kleinere bedden
Plantdiepte en ondersteuning
Tomaten mogen bij het planten iets dieper worden gezet dan ze in de pot stonden. Langs de stengel vormen zich gemakkelijk extra wortels, wat zorgt voor een krachtiger wortelgestel. Vooral stamtomaten hebben stevige ondersteuning nodig, bijvoorbeeld in de vorm van een stok, spiraal of touwsysteem in de kas.
Meer uitleg: Sterke zaailingen · Van vensterbank naar sterke tuinplant.
Aandacht voor wat groeit
Tomaat verzorgen.
Water geven
Tomaten hebben een hoge waterbehoefte, vooral tijdens bloei en vruchtzetting. Geef bij voorkeur ’s ochtends water aan de voet van de plant en voorkom nat blad om schimmelziekten te beperken. Onregelmatige watergift kan leiden tot barstende vruchten of neusrot.
Dieven per groeitype
Stamtomaten worden wekelijks gediefd: zijscheuten in de oksels van blad en stengel worden verwijderd om de energie naar de hoofdstengel en vruchten te sturen. Struiktomaten worden beperkt of niet gediefd. Dwergtomaten hoeven niet gesnoeid te worden.
Bladbeheer
Oud of vergeeld blad onderin de plant kan later in het seizoen worden verwijderd om luchtcirculatie te verbeteren en ziektedruk te verminderen.
Luchten en klimaat
Vooral in de kas is voldoende ventilatie essentieel. Een te hoge luchtvochtigheid vergroot de kans op schimmelziekten zoals botrytis en phytophthora. Zorg voor voldoende luchtbeweging en vermijd grote temperatuurverschillen.
Bodem en voeding
Tomaten groeien het best in een losse, humusrijke en voedzame bodem. Werk voor het planten compost of goed verteerde mest door de grond. Tijdens de vruchtvorming is extra kaliumrijke voeding aan te raden voor een goede smaak en stevige vruchten.
Meer uitleg: Water geven · Veel bloemen, weinig vruchten?.
Genieten van je tuin
Oogsten en bewaren.
Oogsten en narijpen
De vruchten rijpen achtereenvolgens. Controleer de planten om de paar dagen en oogst tomaten zodra ze volledig op kleur zijn en licht meegeven bij zachte druk. Een rijpe tomaat laat zich gemakkelijk van de tros draaien of knippen.
Aan het einde van het seizoen, wanneer de temperaturen dalen, kunnen ook half rijpe of groene tomaten worden geoogst. Deze rijpen binnenshuis verder na bij temperaturen boven de 13°C. Leg ze op een lichte, droge plaats, maar vermijd direct zonlicht. Het samen leggen met een appel kan het rijpingsproces versnellen door de afgifte van ethyleen.
Bewaren en gebruik
Tomaten behouden hun smaak het best bij een temperatuur tussen 8 en 12°C. Bewaar ze niet in de koelkast: kou tast de celstructuur aan, waardoor smaak en textuur merkbaar achteruitgaan. Rijpe tomaten zijn enkele dagen houdbaar; overrijpe vruchten kunnen direct worden verwerkt in sauzen, soepen of worden ingevroren.
Opbrengst
De opbrengst is afhankelijk van ras, standplaats en verzorging. Gemiddeld levert één plant tussen de 2 en 5 kilo vruchten op. In een goed beheerde kas, met voldoende warmte en voeding, kan dit aanzienlijk hoger liggen. De oogstperiode loopt doorgaans meerdere maanden door, zeker bij stamtomaten die blijven doorgroeien zolang het klimaat gunstig is.
Meer uitleg: Oogst spreiden.
Houd je gewas in de gaten
Ziektes en plagen.
Bekijk de ziekte- en plagengids
Bij tomaat kun je onder meer deze ziektes en plagen tegenkomen.
Bladvlekkenziekte
Bladvlekkenziekte is een verzamelnaam voor aantastingen waarbij plaatselijk bladweefsel afsterft. Verschillende schimmels en bacteriën kunnen zulke plekken veroorzaken. De juiste oorzaak hangt af van het gewas, de vorm van de plekken en de omstandigheden.
Veel bladvlekkenaantastingen breiden zich uit wanneer bladeren lang nat blijven. Spatwater, besmette plantenresten en soms zaad spelen een rol bij verspreiding. Enkele vlekken op oud blad betekenen niet automatisch dat de hele plant verloren is.
Herkennen
- Bruine, grijze of zwarte vlekken die langzaam groter worden.
- Soms een gele rand, lichte kern of ringvormig patroon.
- Plekken kunnen samenvloeien; aangetast blad verdroogt.
- Bij sterke aantasting vroegtijdige bladval en minder groei.
Voorkomen
Geef water op de bodem en zorg voor lucht tussen de planten. Werk bij voorkeur in droog gewas, zodat je vocht en besmet materiaal minder verspreidt.
Gebruik gezond zaad en plantmateriaal. Ruim aangetast blad op en wissel vatbare gewassen van plek wanneer de ziekte terugkeert.
Wat kun je doen?
Verwijder ernstig aangetaste bladeren en houd voldoende gezond blad over. Maak gebruikte gereedschappen schoon en bekijk of nieuw blad ook vlekken krijgt.
Bij snelle uitbreiding of twijfel is een gewasspecifieke diagnose zinvol. Schade door voeding, verbranding of kou kan op een bladvlekkenziekte lijken en vraagt een andere aanpak.
Phytophthora
Phytophthora bij aardappel en tomaat wordt veroorzaakt door Phytophthora infestans. Deze ziekteverwekker behoort tot de oömyceten: organismen die op schimmels lijken, maar biologisch een andere groep vormen. De aantasting staat ook bekend als aardappelziekte en kan in korte tijd veel loof en vruchten verloren laten gaan.
Sporen reizen met de wind en infecteren planten als het blad lang nat blijft. Vooral tijdens zacht, regenachtig weer kan een aantasting zich snel uitbreiden. Besmette aardappelknollen die in de grond achterblijven, kunnen een bron vormen voor een volgend seizoen. Ook sporen van buiten je eigen tuin kunnen nieuwe besmettingen veroorzaken.
Herkennen
- Snel groter wordende, waterige bruine plekken op het blad.
- Donkere plekken op bladstelen en stengels; het loof zakt in.
- Bij vochtig weer soms wit dons langs de rand van een plek aan de bladonderkant.
- Bruine, stevige plekken op tomaten; aangetaste aardappelknollen kunnen later rotten.
Voorkomen
Kies rassen met een goede weerstand tegen aardappelziekte en gebruik gezond pootgoed. Geef planten voldoende ruimte, lucht de kas en geef water aan de voet. Een regenkap met open zijkanten helpt tomatenblad droog te houden.
Verwijder achtergebleven aardappelknollen en opslagplanten. Pas vruchtwisseling toe, maar houd ook daarna het loof in de gaten: wind kan nieuwe sporen aanvoeren.
Wat kun je doen?
Handel snel bij verdachte plekken en controleer ook de planten ernaast. Enkele aangetaste bladeren weghalen kan de uitbreiding vertragen, maar geneest de plant niet. Verwijder zwaar aangetaste tomatenplanten en voer besmet materiaal af; leg het niet op je eigen composthoop.
Bij aardappelen kun je aangetast loof verwijderen om de knollen te beschermen. Wacht daarna ongeveer twee weken met rooien en bewaar alleen gave knollen. Rotte of zichtbaar aangetaste vruchten en knollen gooi je weg.
Neusrot
Neusrot is een groeistoornis waarbij cellen aan het bloemeinde van een vrucht beschadigd raken. Je ziet het vooral bij tomaat en paprika. Het ontstaat wanneer te weinig calcium het groeiende vruchtweefsel bereikt, vaak door een onregelmatige watervoorziening.
Er kan gewoon voldoende calcium in de grond zitten. De aanvoer naar de vrucht schiet dan tijdelijk tekort. Neusrot is niet besmettelijk en vraagt daarom vooral aandacht voor watergift en wortelomstandigheden.
Herkennen
- Een bruine tot zwarte plek aan het uiteinde tegenover het steeltje.
- De plek zakt in en voelt vaak leerachtig aan.
- De rest van de vrucht kan aanvankelijk normaal lijken.
- Meerdere jonge vruchten kunnen na droogtestress tegelijk klachten tonen.
Voorkomen
Houd de wortelkluit gelijkmatig vochtig, vooral bij potplanten. Gebruik voldoende grote potten met goede afvoer en beperk sterke verdamping.
Geef passende voeding volgens de aanbevolen dosering. Te veel mest kan de wateropname verstoren en het probleem versterken.
Wat kun je doen?
Verwijder ernstig beschadigde vruchten en pas de watergift aan. Controleer ook of de pot niet steeds uitdroogt of juist langdurig doorweekt blijft.
Voeg niet automatisch kalk toe. De beschadigde plek herstelt niet, maar nieuwe vruchten kunnen bij stabiele groei wel gezond blijven. Beoordeel het resultaat daarom aan de volgende vruchtzetting.
Witte vlieg
Witte vliegen zijn kleine, wit bepoederde insecten die plantensap opzuigen. In de kas gaat het vaak om kaswittevlieg. De volwassen dieren vliegen op zodra je een aangetaste plant aanraakt; de platte jonge stadia blijven aan de bladonderkant zitten.
Tomaat, aubergine en andere kasgewassen kunnen bij grote aantallen verzwakken. Honingdauw maakt bladeren en vruchten kleverig en kan zwarte roetdauw aantrekken.
Herkennen
- Kleine witte insecten vliegen op bij aanraking van het gewas.
- Platte, ovale jonge stadia aan de onderkant van bladeren.
- Kleverig blad en soms een zwarte aanslag.
- Vergeling en achterblijvende groei bij een sterke aantasting.
Voorkomen
Inspecteer nieuwe planten zorgvuldig en zet verdachte exemplaren apart. Houd de kas luchtig en verwijder ongewenste waardplanten en oude teeltresten.
Bekijk vooral de onderkant van jong en ouder blad. Alleen opvliegende volwassenen tellen geeft een onvolledig beeld.
Wat kun je doen?
Verwijder sterk bezette bladeren als het gewas voldoende gezond blad overhoudt. Bij een beginnende aantasting in de kas kunnen geschikte sluipwespen, zoals Encarsia formosa, helpen.
Gele vangplaten dienen vooral om aanwezigheid te signaleren. Ze lossen de plaag niet alleen op en kunnen ook nuttige insecten vangen. Blijf daarom het blad controleren.
Botrytis
Botrytis, ook grauwe schimmel genoemd, wordt vaak veroorzaakt door Botrytis cinerea. Deze schimmel kan bloemen, bladeren, stengels en vruchten aantasten. Zacht fruit en kasgewassen zijn bij vochtig weer extra gevoelig.
De schimmel begint geregeld op dood materiaal, een verwelkte bloem of een wondje en groeit vandaar verder. Een dichte plant met weinig luchtbeweging blijft langer vochtig en biedt meer kans op uitbreiding.
Herkennen
- Een grijsbruin, pluizig schimmellaagje op aangetast weefsel.
- Zachte bruine rot op vruchten of bloemen.
- Bruine stengelplekken, soms met verwelking van het deel erboven.
- Aangetaste bloemen blijven hangen of verdrogen.
Voorkomen
Houd voldoende afstand tussen planten en lucht de kas. Geef vroeg op de dag water aan de voet zodat gemorst vocht kan opdrogen.
Verwijder verwelkte bloemen en beschadigde vruchten. Oogst voorzichtig en voorkom kneuzingen, ook tijdens het bewaren.
Wat kun je doen?
Haal aangetaste delen rustig weg zonder de schimmel door het gewas te schudden. Voer rot fruit af en maak gereedschap schoon.
Controleer vruchten die elkaar raken en verbeter de ventilatie. Bij een sterk aangetaste hoofdstengel kan verwijderen van de hele plant nodig zijn. Bewaar alleen gave, droge oogst.
Een fijne plek in je tuin
Wie groeit ernaast?
Liever wat verder weg
Meer uitleg: Combinatieteelt.
Er valt nog meer te kiezen
Rassen van tomaat.
Controleer de aanwijzingen bij het gekozen ras voor de precieze teeltwijze.
- Attracta F1
- Bartelly F1
- BOL-T-5202 F1
- Bolstar Baloe F1
- Bolstar Gimli F1
- Bolstar Granda
- Bolstar Sensatica F1
- Bronzy
- Cheralita
- Coeur de Boeuf
- Connecta F1
- Green Zebra
- Marmande
- Matina
- Ormato
- Petita
- Phiabella F1
- Phialina F1
- Phiavita F1
- Tigerella Bicolore
- Yellow Clementine
- Zuckertraube
Tiny Tim
Compacte struiktomaat van circa 30 cm hoog met kleine, zoete rode kerstomaten.
Maja
Compacte struiktomaat van circa 45 cm hoog. Geeft zoete, sappige tomaten van ongeveer 5 cm doorsnee. Dieven is niet nodig.
Balkonstar
Zelftoppende struiktomaat van circa 30-50 cm hoog met middelgrote rode vruchten. Zijscheuten laten staan; dieven is niet nodig.
Koralik
Vroege struiktomaat met kleine rode kerstomaten in rijke trossen. Groeit breeduit en wordt circa 80–120 cm hoog. Geschikt voor buitenteelt.
ACE 55 VF
Struiktomaat voor kas- en buitenteelt met grote rode vruchten van circa 200-250 gram. De tomaten hebben een volle, tamelijk zoete smaak en een stevige schil.
Roma VF
Zelftoppende struiktomaat met langwerpige, vlezige rode vruchten. Geschikt voor tomatensaus, soep en puree. Laat de zijscheuten staan en ondersteun de plant waar nodig.
San Marzano 3
Opgaande stamtomaat met langwerpige, vlezige rode vruchten. Geschikt voor tomatensaus, pellen en drogen. De plant heeft ondersteuning nodig; aanbinden en dieven.
