Elk seizoen op het juiste moment
De teeltkalender van ui.
Bekijk wanneer je aan de slag kunt en wanneer je resultaat mag verwachten. De periodes zijn een richtlijn: ras, weer en standplaats bepalen de precieze timing.
- Planten in volle grond
- eind februari – eind april
- Oogsten
- begin juli – begin september
Elk vakje staat voor een halve maand. Schuif de kalender opzij op een klein scherm.
Een goede start
Ui planten.
De ui is een van de meest geteelde groenten in de moestuin en vormt al eeuwenlang een vast onderdeel van de keuken. Het gewas is veelzijdig, relatief eenvoudig te telen en in verschillende vormen te gebruiken: vers, gedroogd of als bewaargroente. Afhankelijk van de teeltwijze kan een ui in één seizoen worden geoogst, of verspreid over twee jaar worden geteeld.
Wat is een plantui?
Een plantui is een jonge ui in rusttoestand. In het eerste jaar wordt deze uit zaad opgekweekt en geoogst als klein bolletje. Na een periode van drogen en bewaren wordt hij het volgende voorjaar opnieuw geplant, waarna hij in korte tijd uitgroeit tot een volwaardige ui.
Wanneer en hoe planten
Plantuien worden geplant zodra de grond bewerkbaar is en niet meer kletsnat aanvoelt. Dit is meestal vanaf het vroege voorjaar. De bolletjes worden zo in de grond gezet dat het puntje net zichtbaar blijft. Te diep planten zorgt ervoor dat de ui moeilijker een mooie bol vormt en later slechter bewaarbaar is.
De afstand tussen de planten is bepalend voor de uiteindelijke grootte van de ui. Ruimer planten levert grotere uien op, dichter planten kleinere maar meer exemplaren. Na het planten wortelen de uien snel en beginnen ze vrijwel direct met loofgroei.
Zaad winnen en uien kweken
Wie een stap verder wil gaan, kan uien ook zelf vermeerderen via zaad. Hiervoor bewaar je enkele gezonde, goed gevormde uien uit de oogst. Deze worden het volgende voorjaar opnieuw geplant. In plaats van een nieuwe bol vormen ze dan een bloemstengel met zaadschermen.
Na bestuiving rijpt het zaad in de zomer. Zodra de zaadschermen verdrogen, kan het zaad worden geoogst en verder gedroogd. Dit zaad kan het jaar daarop worden gezaaid om kleine uien te kweken. Deze worden in de zomer geoogst als plantui en na droging bewaard voor het volgende plantseizoen. Op deze manier sluit je de cyclus volledig en kweek je je eigen plantgoed.
Meer uitleg: Een goede start begint bij je bodem.
Aandacht voor wat groeit
Ui verzorgen.
Bodem en voeding
Uien houden van een luchtige, goed doorlatende bodem die niet te nat blijft. Omdat ze oppervlakkig wortelen, reageren ze sterk op slechte drainage. Verse mest is ongeschikt; een bodem die al eerder is bemest of waaraan verteerde compost is toegevoegd, is ideaal. Te veel stikstof stimuleert vooral de bladgroei en remt de bolvorming.
Bescherming tegen plagen
De belangrijkste plaag bij uien is de uienvlieg. Deze wordt aangetrokken door beschadigde planten en sterke uiengeur. Voorzichtig werken bij het wieden helpt om aantasting te beperken. Het afdekken van de uien met insectengaas in het voorjaar is een effectieve manier om problemen te voorkomen. Ook combinatieteelt met wortel wordt vaak toegepast, omdat de geur van beide gewassen elkaar verstoort.
Teeltzorg
Omdat uien weinig schaduw geven, krijgen onkruiden snel de kans. Regelmatig en voorzichtig wieden is daarom belangrijk. Mulchen kan helpen om onkruidgroei te onderdrukken, zolang de laag dun blijft en de grond voldoende kan opwarmen.
Meer uitleg: Mulchen · Tuinieren zonder spitten.
Genieten van je tuin
Oogsten en bewaren.
Oogsten
Plantuien zijn oogstrijp wanneer het loof begint om te vallen en langzaam afsterft. Dit is het natuurlijke signaal dat de bol volledig is gevormd. Oogst bij voorkeur bij droog weer om schimmels te voorkomen. Te vroeg oogsten geeft kleinere uien, terwijl te laat oogsten de kans op rot vergroot.
Drogen en bewaren
Na de oogst worden de uien uitgespreid op een droge, luchtige plek om te drogen. Zodra het loof volledig is verdroogd, kan het worden verwijderd. Daarna kunnen de uien los in kisten worden bewaard of in vlechten worden opgehangen. Een koele, droge en goed geventileerde ruimte zorgt voor een lange bewaartijd.
Opbrengst
Afhankelijk van plantafstand en groeiomstandigheden kun je rekenen op 5 tot 10 uien per strekkende meter die, mits goed gedroogd, tot ver in de winter bewaard kan worden.
Meer uitleg: Zo blijft je winteroogst langer goed.
Houd je gewas in de gaten
Ziektes en plagen.
Bekijk de ziekte- en plagengids
Bij ui kun je onder meer deze ziektes en plagen tegenkomen.
Meeldauw
Meeldauw is een naam die voor twee verschillende groepen aantastingen wordt gebruikt. Echte meeldauw veroorzaakt meestal een wit, poederig laagje aan de buitenkant van bladeren. Valse meeldauw geeft eerder geelachtige bladvlekken met dons aan de onderzijde en behoort tot de oömyceten.
In de moestuin zie je echte meeldauw onder meer op courgette en komkommer; valse meeldauw kan bijvoorbeeld uien en spinazie aantasten. De ziekteverwekkers hebben eigen waardplanten: meeldauw op het ene gewas is niet automatisch dezelfde aantasting als op het andere.
Herkennen
- Echte meeldauw: witte, meelachtige vlekken op blad en soms stengels.
- Valse meeldauw: gele of bleke plekken bovenop, met witgrijs tot paars dons eronder.
- Bladeren kunnen vervormen, vergelen en later verdrogen.
- Bij sterke aantasting neemt de groei af; bekijk altijd beide bladkanten.
Voorkomen
Geef planten ruimte en houd de bodem gelijkmatig vochtig. Droogtestress bevordert echte meeldauw, terwijl langdurig nat blad juist gunstig is voor valse meeldauw.
Geef bij de voet water, lucht de kas en kies waar mogelijk minder vatbare rassen. Ruim aangetaste resten aan het einde van de teelt op.
Wat kun je doen?
Verwijder de zwaarst aangetaste bladeren zonder de plant kaal te maken. Verbeter de groeiomstandigheden en blijf nieuw blad controleren.
Oude bladeren met echte meeldauw aan het einde van de zomer hoeven niet meteen het einde van de oogst te betekenen. Bij snel uitbreidende valse meeldauw op jonge planten is verwijderen soms nodig om verspreiding te beperken.
Roest
Roest is een groep schimmelziekten die gekleurde sporenhoopjes op planten vormt. Er bestaan veel soorten met eigen waardplanten. Roest op prei of knoflook is bijvoorbeeld niet dezelfde aantasting als perenroest.
Bij alliums zie je vaak oranje puistjes op het blad; bij peer vallen juist feloranje bladvlekken op. Een lichte aantasting laat planten meestal doorgroeien. Veel bladverlies kan de opbrengst verlagen.
Herkennen
- Gele, oranje, bruine of donkergekleurde sporenhoopjes.
- Poeder dat soms van het blad loskomt.
- Bij peer opvallende oranje vlekken en later uitsteeksels onder het blad.
- Bladeren vergelen of verdrogen bij een zware aantasting.
Voorkomen
Plant niet te dicht, geef aan de voet water en voorkom overmatige stikstofbemesting. Ruim aangetast blad na de teelt op.
Kies waar mogelijk minder vatbare rassen. Perenroest wisselt tussen peer en bepaalde jeneverbessen; een plant op grotere afstand biedt daarom niet altijd volledige bescherming.
Wat kun je doen?
Verwijder sterk aangetaste bladeren wanneer de plant dat kan missen. Maak het gewas niet kaal om elk sporenhoopje te verwijderen.
Controleer of nieuwe groei gezond blijft. Bij terugkerende zware aantasting helpt een gewasspecifieke aanpak meer dan een algemene roestbehandeling. Ziek blad en beschadigde delen worden niet opnieuw groen.
Uienvlieg
De uienvlieg (Delia antiqua) legt eitjes bij uien en verwante gewassen, waaronder prei. De maden vreten aan wortels en de ondergrondse delen. Jonge planten kunnen daardoor vergelen, verwelken en afsterven.
Bij prei wordt soms de naam preivlieg gebruikt. Verwar dit niet met preimineervlieg of preimot: die geven andere vraatpatronen. Het bekijken van het aangetaste plantdeel helpt de oorzaak bepalen.
Herkennen
- Uien- of preiblad wordt geel en slap.
- Witte, pootloze maden bij de wortels of in de bolbasis.
- Zachte, aangevreten ondergrondse delen die later kunnen rotten.
- Uitvallende jonge planten, soms in groepjes naast elkaar.
Voorkomen
Teel uien en prei op een andere plek dan vorig jaar. Gebruik fijn insectengaas en sluit het direct na zaaien of planten goed af.
Ruim aangetaste bollen en teeltresten op. Gaas helpt niet als vliegen uit overwinterde poppen binnen het afgedekte bed verschijnen.
Wat kun je doen?
Verwijder aangetaste planten met aanwezige maden en controleer de planten ernaast. Bewaar beschadigde bollen niet bij gezonde oogst.
Blijft het schadebeeld beperkt tot gangen in bladeren of rijtjes prikpuntjes, onderzoek dan ook preimineervlieg. Bescherm vervangende aanplant op een schone teeltplek.
Brand
Brand bij ui is een schimmelziekte die donkere sporenmassa’s in het weefsel vormt. Vooral jonge uien die rechtstreeks uit zaad groeien kunnen worden aangetast. De infectie vindt vroeg plaats, wanneer de kiemplant door de grond komt.
De sporen kunnen lang in besmette grond aanwezig blijven. Gewone vruchtwisseling van een paar jaar neemt het risico daardoor niet volledig weg. Brand is iets anders dan het verdrogen van bladpunten door hitte of droogte.
Herkennen
- Langgerekte donkere strepen of blaasjes op jonge bladeren.
- Opengebarsten plekken met zwart, poederig materiaal.
- Bladeren draaien, buigen of groeien slecht.
- Ernstig aangetaste zaailingen sterven af.
Voorkomen
Gebruik gezond plantmateriaal en zaai niet in grond waar eerder brand is vastgesteld. Schone potgrond voor de opkweek verkleint contact met besmette bodem.
Verplaats geen grond of zieke resten naar andere bedden. Gezonde plantuitjes of voorgekweekte planten kunnen minder kwetsbaar zijn dan rechtstreeks gezaaide uien.
Wat kun je doen?
Verwijder verdachte planten voordat sporenblaasjes openbarsten. Voer ze af en maak gereedschap met aanhangende grond schoon.
Laat een onduidelijk schadebeeld beoordelen. Bij bevestigde brand kies je voor volgende uienteelt een schone plek; besmette bodem is niet met een eenvoudige huisbehandeling vrij te maken.
Een fijne plek in je tuin
Wie groeit ernaast?
Er valt nog meer te kiezen
Rassen van ui.
Controleer de aanwijzingen bij het gekozen ras voor de precieze teeltwijze.
- Albion F1
- Hylander F1
- Ishikura Long White
- Red Baron
- Red Long of Florence
- Rijnsburger 4
- Stuttgarter
- White Lisbon
