Elk seizoen op het juiste moment
De teeltkalender van wortel.
Elke teeltvariant heeft een eigen ritme. Hieronder zie je de periodes en afstanden per variant. De periodes zijn een richtlijn: ras, weer en standplaats bepalen de precieze timing.
Vroeg
Plantafstand 5 cmRijafstand 25 cm
- Zaaien / planten in volle grond
- begin maart – begin april
- Oogsten
- begin mei – eind juli
Zomer
Plantafstand 5 cmRijafstand 25 cm
- Zaaien / planten in volle grond
- eind maart – eind juli
- Oogsten
- eind juli – eind oktober
Laat
Plantafstand 5 cmRijafstand 30 cm
- Zaaien / planten in volle grond
- eind april – eind juni
- Oogsten
- begin oktober – begin december
Elk vakje staat voor een halve maand. Schuif de kalender opzij op een klein scherm.
Meer uitleg: Voorjaar in de moestuin.
Een goede start
Wortel zaaien en planten.
Wortelen worden altijd direct in de volle grond gezaaid. Ze verdragen verplanten slecht en hebben vanaf het begin voldoende ruimte nodig om recht en ongestoord te kunnen groeien.
Het juiste zaaimoment
Wortelen kunnen, afhankelijk van het ras, worden gezaaid van maart tot en met juli. Vroege rassen worden in het voorjaar gezaaid voor verse consumptie, terwijl latere rassen bedoeld zijn voor herfst- en winteroogst.
Gespreid zaaien
Door meerdere keren te zaaien kan de oogst over een lange periode worden gespreid.
Zaaien in de volle grond
Zaai wortelen ondiep, meestal 0,5 tot 1 cm diep, in rechte rijen. De rijafstand varieert per teelt, maar ligt meestal tussen de 20 en 30 cm. Dunne zaaibedden en een fijn verkruimelde toplaag zorgen voor een gelijkmatige opkomst.
Uitdunnen
Wortelen worden vrijwel altijd te dicht gezaaid en moeten later worden uitgedund. Dit gebeurt het liefst in één keer, wanneer de plantjes nog jong zijn, zodat de overblijvende wortels voldoende ruimte hebben om dik te worden.
Meer uitleg: Een goede start begint bij je bodem.
Aandacht voor wat groeit
Wortel verzorgen.
Wortelen groeien het best wanneer ze vanaf het begin gelijkmatig kunnen doorgroeien, zonder onderbrekingen.
Standplaats en bodem
Kies een zonnige plek met een losse, diepe en goed doorlatende grond. Op zware of verdichte grond blijven wortelen kort, scheef of vertakt. Voor lange wortels is diep losmaken van de grond essentieel.
Bemesting
Wortelen hebben weinig stikstof nodig. Een te voedselrijke bodem zorgt voor veel loof en minder goede wortelvorming. Een bodem met voldoende kalium draagt bij aan een goede kleur en bewaarkwaliteit.
Water en groei
Tijdens de jeugdgroei is voldoende vocht belangrijk om een gelijkmatige wortelontwikkeling te krijgen. Onregelmatige groei kan leiden tot barsten of taaie wortels.
Onkruid en onderhoud
Wortelen groeien in het begin langzaam en verdragen weinig concurrentie. Houd het zaaibed schoon, vooral in de eerste weken na opkomst.
Meer uitleg: Mulchen · Tuinieren zonder spitten.
Genieten van je tuin
Oogsten en bewaren.
Wortelen kunnen, afhankelijk van het ras en de teelt, op verschillende momenten worden geoogst.
Wanneer oogsten?
• Vroege en zomerwortelen worden geoogst zodra ze voldoende dik zijn voor consumptie. • Winterwortelen blijven zo lang mogelijk in de grond en worden pas geoogst vlak vóór of bij de eerste vorst.
Laat wortelen niet te lang staan wanneer de groei stopt; dit kan de kwaliteit verminderen.
Oogstwijze
Oogst naar behoefte enkele wortelen uit de rij.
Wortelen worden geoogst door ze voorzichtig los te trekken of met een spitvork te lichten. Op lichtere gronden lukt dit vaak met de hand, op zwaardere gronden is losmaken noodzakelijk.
Loof verwijderen
Bij bewaarteelt wordt het loof na de oogst verwijderd, zodat de wortel geen energie meer verliest en beter bewaard kan worden.
Bewaren
Bewaarwortelen kunnen langdurig worden opgeslagen:
- in kisten met licht vochtige zand
- ingekuild in de grond
- op een koele, vorstvrije en goed geventileerde plek
Vroege wortelen zijn minder lang houdbaar en worden bij voorkeur vers gebruikt.
Opbrengst
• Vroege teelt: lagere opbrengst, snelle oogst • Zomer- en late teelt: hogere opbrengst en dikkere wortels De uiteindelijke opbrengst hangt sterk af van zaaiafstand, bodemstructuur en ras.
Een bescheiden zaaibed kan al voldoende wortelen opleveren voor een huishouden. Door gespreid te zaaien blijft de oogst beter beheersbaar en vers.
Meer uitleg: Zo blijft je winteroogst langer goed.
Houd je gewas in de gaten
Ziektes en plagen.
Bekijk de ziekte- en plagengids
Bij wortel kun je onder meer deze ziektes en plagen tegenkomen.
Wortelvlieg
De wortelvlieg legt eitjes bij wortel en verwante gewassen, waaronder pastinaak en selderij. De lichte larven eten eerst aan fijne wortels en maken later gangen in de eetbare wortel. Daardoor kan de oogst beschadigen en gevoeliger worden voor rot.
Volwassen vliegen vallen weinig op. Meestal ontdek je de aantasting pas bij het oogsten. Omdat larven of poppen kunnen overwinteren, hoort bescherming samen te gaan met vruchtwisseling.
Herkennen
- Roestbruine gangetjes of littekens in de buitenkant van wortels.
- Bij doorsnijden donkere gangen in het wortelweefsel.
- Soms smalle, crèmekleurige larven in de gangen.
- Aangetaste wortels kunnen later gaan rotten.
Voorkomen
Dek het bed vanaf het zaaien volledig af met fijn insectengaas en sluit de randen. Een volledig gesloten bed beschermt beter dan alleen een lage omheining.
Zaai dun om veel uitdunnen te voorkomen. Verwijder uitgetrokken plantjes meteen en teel niet opnieuw op een eerder aangetast bed onder hetzelfde gaas.
Wat kun je doen?
Oogst en controleer verdachte wortels. Verwijder sterk aangetaste of rottende exemplaren; bewaar ze niet bij gave wortels.
Controleer de afsluiting van het gaas en noteer de aantasting voor de volgende teelt. Bestaande gangen verdwijnen niet, dus de belangrijkste winst zit in het voorkomen van nieuwe eileg.
Wortelrot
Wortelrot betekent dat wortels beschadigd raken en afsterven. Schimmels en schimmelachtige organismen kunnen daarbij betrokken zijn, maar ook langdurig zuurstofgebrek in natte grond kan wortels doden. De juiste oorzaak is niet altijd aan het blad te zien.
Een plant met weinig gezonde wortels kan geen water meer opnemen en verwelkt daardoor zelfs in vochtige grond. Extra water geven kan het probleem dan verergeren. Vooral potten zonder goede afvoer en natte wintergrond geven risico.
Herkennen
- Slappe of gele bladeren terwijl de grond nog vochtig is.
- Wortels worden bruin tot zwart en voelen zacht aan.
- De buitenlaag van wortels laat soms gemakkelijk los.
- Groeistilstand, een zachte plantvoet of een zure geur uit de kluit.
Voorkomen
Kies grond en watergift die bij het gewas passen. Tijm en rozemarijn hebben bijvoorbeeld meer drainage nodig dan vochtminnende gewassen.
Gebruik potten met afvoergaten en laat geen water langdurig in een onderschotel staan. Werk niet in doorweekte grond, zodat de bodemstructuur intact blijft.
Wat kun je doen?
Bekijk de wortels voorzichtig en controleer de afwatering. Bij een beperkte aantasting van een potplant kun je zachte wortels verwijderen en in verse, passende potgrond verpotten.
Voer planten met een grotendeels verrot wortelstelsel af. Hergebruik verdachte grond niet voor nieuwe gevoelige planten en maak potten schoon. Bij herhaalde uitval is onderzoek naar de specifieke oorzaak zinvol.
Alternaria
Alternaria is een groep schimmels die verschillende gewassen kan aantasten. Bij wortel wordt met deze naam vaak de bladaantasting door Alternaria dauci bedoeld. Vooral ouder loof krijgt donkere plekken en kan daarna verdrogen.
De schimmel kan met besmet zaad en aangetaste plantenresten meekomen. Langdurig vochtig loof bevordert de uitbreiding. Sterk aangetast loof maakt het gewas zwakker en kan bij de oogst gemakkelijk afbreken.
Herkennen
- Kleine donkerbruine tot zwarte plekken aan bladranden en bladtoppen.
- Plekken hebben soms een gele rand.
- Bij uitbreiding lijkt het loof verschroeid en sterft het af.
- Ook bladstelen kunnen donkere aantastingen vertonen.
Voorkomen
Gebruik gezond zaaizaad en kies waar mogelijk een minder vatbaar ras. Houd voldoende ruimte tussen de rijen, zodat het loof na regen opdroogt.
Geef water aan de bodem en wissel wortelteelt af met andere gewassen. Laat sterk aangetaste resten niet in het teeltbed achter.
Wat kun je doen?
Haal zwaar aangetast loof weg wanneer voldoende gezond blad overblijft. Voorkom dat je tijdens het werken door nat, ziek loof andere planten besmet.
Volg vooral de ontwikkeling van nieuwe bladeren. Donker loof kan meerdere oorzaken hebben; laat bij snelle uitbreiding ook andere wortelziekten uitsluiten voordat je een specifieke behandeling kiest.
Een fijne plek in je tuin
Wie groeit ernaast?
Meer uitleg: Combinatieteelt.
Er valt nog meer te kiezen
Rassen van wortel.
Controleer de aanwijzingen bij het gekozen ras voor de precieze teeltwijze.
- Amsterdamse Bak 2
- Flakkée 2
- Nantes 2
- Napoli F1
- Negovia F1
- Yellowstone
