Een composthoop die stinkt, nat blijft of nauwelijks verteert, laat zien dat er iets moet veranderen. Door te kijken, voelen en ruiken ontdek je wat de hoop nodig heeft. Meestal gaat het om de juiste combinatie van lucht, vocht en materiaal.
Hoe compost ontstaat
Micro-organismen en bodemdiertjes breken keuken- en tuinafval af tot compost. Daarbij komt warmte vrij. In een actieve hoop kan de temperatuur oplopen tot ongeveer 70 °C. Voldoende langdurige warmte kan onkruidzaden en ziektekiemen verminderen, maar een gewone tuincomposthoop wordt niet overal even warm. Reken daarom niet op gegarandeerde ontsmetting. Voor een goed werkende hoop zijn voldoende lucht, de juiste vochtigheid en een goede balans in het materiaal belangrijk.
Aan een goed werkende hoop zie je dat het materiaal inzakt en donkerder wordt. Ook de geur verandert: de compost ruikt aards in plaats van zuur of muf.
Groen en bruin materiaal mengen
Een gezonde composthoop bestaat uit een balans tussen groen en bruin materiaal. Groen materiaal is nat en stikstofrijk en zorgt voor activiteit en warmte. Bruin materiaal is droog en koolstofrijk en geeft structuur en lucht. Samen houden ze de hoop actief zonder dat hij dichtslibt of gaat stinken.
Groen materiaal komt vooral uit de keuken en van verse tuinresten, terwijl bruin materiaal veel voorkomt in de herfst en bij snoeiwerk. Door deze twee te combineren ontstaat een hoop die voldoende vocht, lucht en voeding bevat.
- Groen: groente- en fruitresten, koffiedik, theeblaadjes, vers gras, jonge plantenresten
- Bruin: herfstblad, stro, hooi, versnipperde takken, karton en ongebleekt papier
Een bruikbaar vertrekpunt is op volume ongeveer één deel groen op twee delen bruin, maar het passende mengsel verschilt per materiaal en compostmethode. Die verhouding hoeft niet exact te zijn. Wat je waarneemt is belangrijker dan meten of wegen. Ruikt de hoop zuur of ziet hij er nat uit, dan helpt extra bruin materiaal. Blijft hij koud en droog, dan kan wat groen of een beetje water nodig zijn. Een goede composthoop ruikt fris, zakt langzaam in en laat na verloop van tijd wormen en warmte zien.
Opzetten en onderhouden
Plaats de composthoop op een beschutte plek in halfschaduw, direct op de grond, zodat bodemleven vrij kan in- en uitlopen. Begin met een luchtige onderlaag van takjes of houtsnippers en bouw daarboven lagen op van verschillend materiaal. Houd de hoop licht vochtig en zorg dat er voldoende lucht in kan.
Door de compost elke vier tot zes weken om te zetten, breng je zuurstof in het midden en verloopt de afbraak gelijkmatig. Na een paar keer omzetten herken je steeds sneller wat jouw compost nodig heeft — dat inzicht is belangrijker dan het volgen van een vast schema.
Veel problemen bij composteren ontstaan doordat de hoop te nat wordt, te weinig lucht krijgt of lange tijd niet wordt omgezet. Een muffe geur of natte massa is vaak een teken dat het proces zuurstof tekortkomt.
Compostmethoden
De klassieke composthoop is geschikt voor grotere hoeveelheden tuinafval en levert meestal binnen zes tot twaalf maanden rijpe compost op. Wormencompost werkt vooral goed voor kleinere hoeveelheden keukenafval en produceert zeer fijne, voedzame humus. Bokashi is geen compost maar een fermentatiemethode; het eindproduct moet na afloop nog in de bodem worden verwerkt om verder te verteren.
Welke methode het beste werkt, hangt af van je ruimte, de hoeveelheid afval en hoe vaak je de compost wilt bijhouden.
Compost door het seizoen
In het voorjaar start je vaak een nieuwe hoop met de eerste tuinresten. In de zomer verloopt het proces sneller door hogere temperaturen, mits je voldoende vocht en lucht behoudt. In de herfst is er veel droog materiaal beschikbaar, zoals blad, dat goed werkt om natte keukenresten mee te mengen. In de winter vertraagt de afbraak, maar onder een afdeklaag gaat het proces langzaam door.
Het gebruik in de moestuin
Rijpe compost gebruik je als bodemverbeteraar of als mulchlaag. Werk compost niet diep in, maar verdeel deze oppervlakkig over bedden of rondom planten. Voor nieuwe bedden is twee tot vier kilo per vierkante meter meestal voldoende. Compost helpt zandgrond beter vocht en voeding vast te houden en maakt kleigrond losser en beter bewerkbaar.
Composthoop bijsturen
Composteren lukt vooral door vocht, geur en structuur te controleren. Ruikt de hoop zuur, voeg dan droog bruin materiaal toe. Blijft hij koud en droog, meng er vers groen materiaal door en geef een beetje water. Zo maak je van keuken- en tuinafval bruikbare compost voor je bedden.
Wat mag op de composthoop?
Meng ongekookte groente- en fruitresten met gezond tuinmateriaal, versnipperd snoeihout en ongecoat karton. Maak grote stukken kleiner. Voeg gemaaid gras in kleine hoeveelheden toe en meng het door droger materiaal: een dikke, natte graslaag krijgt weinig lucht.
Laat vlees, vis, zuivel, vet en gekookte etensresten buiten een gewone tuincomposthoop. Houd ook hardnekkige wortelonkruiden, zaaddragend onkruid en duidelijk ziek materiaal apart als je niet zeker weet of jouw compostmethode ze afdoende verwerkt.
Een composthoop die stinkt of niet verteert
- Zuur en kleverig: maak de massa los en meng er droog, luchtig materiaal door.
- Droog en nauwelijks veranderd: bevochtig in kleine stappen en meng het materiaal opnieuw.
- Veel herkenbare houtstukken: geef de hoop meer tijd; zeef grove delen zo nodig uit en gebruik die in een volgende hoop.
- Rijp genoeg voor gebruik: de compost is donker, kruimelig en ruikt aards. Gebruik onverteerd materiaal niet als zaaigrond.
Begin met één bak of hoop en controleer bij iedere toevoeging ook even het vocht en de structuur.
Lees verder: De levende bodem, Mulchen.
Bron: Velt over zelf composteren.
